Những vụ việc như thịt trâu nhập khẩu từ Ấn Độ được "phù phép" thành đặc sản Tây Bắc bán với giá đắt đỏ, hay sâm Lai Châu bị mạo danh là sâm Ngọc Linh quý hiếm đã phơi bày góc khuất gian lận xuất xứ nông sản khi không gian mạng trở thành thị trường giao thương khổng lồ trị giá hàng chục tỷ USD.
 |
| Hải Sapa "hô biến" thịt trâu sấy khô tê cay thành thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc. |
Lực lượng chức năng tỉnh Lào Cai đã khởi tố, bắt tạm giam Vũ Hoàng Hải (nổi tiếng với tên gọi Hải Sapa TV) nhằm điều tra hành vi lừa dối khách hàng. Lợi dụng uy tín và độ phủ sóng trực tuyến, cá nhân này đã chỉ đạo vợ là Bùi Thị Kim Tuyên thỏa thuận nhận phân phối thịt trâu sấy cay từ Công ty Cổ phần Sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam – đơn vị chế biến từ thịt trâu đông lạnh nhập khẩu Ấn Độ.
Giai đoạn từ 2022 đến 2025, lượng thịt trâu sấy đặt mua đã chạm mốc 30 tỷ đồng. Sản phẩm sau đó được dán nhãn "Hải Sapa TV", gắn mác "thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc" để quảng bá rầm rộ trên các kênh cá nhân. Mỗi túi 500g được bán với mức 600.000 đồng, đồng nghĩa với việc 1kg trâu nhập khẩu đội lốt đặc sản vùng cao được bán ra với giá lên tới 1,2 triệu đồng.
Dư luận tiếp tục xôn xao khi Lê Thị Thanh Hằng (chủ tài khoản "Hằng Lê Sâm Ngọc Linh", cư trú tại Đồng Tiến, Thanh Hóa) bị khởi tố vì hành vi tráo đổi nguồn gốc sâm. Từng buôn bán sâm Ngọc Linh Kon Tum, đến cuối năm 2023, người này chuyển sang thu mua sâm Lai Châu vì giá thành rẻ hơn dù hình thức bên ngoài tương đồng. Dẫu vậy, trong các buổi phát trực tiếp bán hàng, sản phẩm vẫn được rêu rao là sâm Ngọc Linh chính hiệu Kon Tum để thu lợi lớn.
 |
| TikToker Hằng Lê Sâm Ngọc Linh mua sâm Lai Châu giá thấp rồi livestream, giới thiệu là sâm Ngọc Linh để bán giá cao. |
Trước đó, vào tháng 8/2025, cơ quan công an tỉnh Phú Thọ cũng đã bắt tạm giam Giám đốc Công ty TNHH MTV MQ Food – Vũ Thị Hường về tội danh sản xuất, mua bán hàng giả là thực phẩm. Nhằm tạo vỏ bọc uy tín, Hường lập một chi nhánh không có thật tại Hà Giang mang tên Công ty TNHH MTV Cương Hường (sau đổi thành MQ Food) rồi in dòng chữ "Đặc sản vùng cao" lên bao bì dù thực tế không hề có xưởng chế biến nào tại đây.
Trong giai đoạn 2020 đến tháng 8/2025, doanh nghiệp này dùng hơn 1.000 tấn thịt đông lạnh để làm ra khoảng 400 tấn thịt sấy, thu về doanh thu ước tính vượt 100 tỷ đồng. Thời điểm lực lượng chức năng kiểm tra thực địa, trong kho vẫn tồn trữ hàng chục tấn thịt heo nhập khẩu cùng thịt trâu Ấn Độ, bên cạnh hơn 6 tấn thành phẩm khô đã đóng gói hoàn chỉnh.
Chiêu trò mượn danh đặc sản, nâng giá nguyên liệu rẻ tiền để thu lợi bất chính đã tồn tại từ lâu, nhưng với sự bùng nổ của mạng xã hội, các vụ trục lợi không dừng ở vài trăm triệu mà đã leo thang lên hàng chục, hàng trăm tỷ đồng. Sự cả tin vào người nổi tiếng kết hợp với thói quen mua sắm dựa trên cảm xúc khiến người tiêu dùng dễ dàng rơi vào bẫy truyền thông qua các đoạn video ngắn được dàn dựng công phu.
Tổng giá trị giao dịch trên 4 sàn thương mại điện tử hàng đầu trong năm 2025 đạt tới 429.700 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 34,75% so với năm 2024. Dự báo thị trường mua sắm trực tuyến tại Việt Nam sẽ chạm mốc 33,6 tỷ USD vào năm 2026, trong đó hình thức bán hàng qua phát sóng trực tiếp và người có sức ảnh hưởng tiếp tục đóng vai trò chủ lực kích cầu mua sắm.
Thực tế cho thấy, những gương mặt nổi tiếng khi tham gia tiếp thị không chỉ bán công năng của sản phẩm mà đang bán chính uy tín cá nhân và sự chú ý từ cộng đồng – hiện tượng thường được gọi là "hiệu ứng hào quang". Đánh trúng tâm lý sợ bỏ lỡ và sự tin tưởng mù quáng của người xem, nhiều đối tượng sẵn sàng tráo đổi nguồn gốc hàng hóa để tối ưu hóa lợi nhuận.
Sự gian dối này không chỉ làm sụp đổ lòng tin của người mua mà còn giáng đòn nặng nề lên những hộ nông dân, nhà sản xuất chân chính tại các địa phương. Để bảo vệ thị trường, các đơn vị quản lý cùng các nền tảng mạng xã hội cần siết chặt việc kiểm tra xuất xứ hàng hóa, đồng thời tối ưu kênh tiếp nhận và phản hồi tố giác từ người tiêu dùng.
Dù hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản đã được vận hành từ ngày 1/7 nhằm minh bạch hành trình từ khâu sản xuất tới tay người dùng, kèm theo nhiều chế tài chặt chẽ đối với hoạt động tiếp thị trực tuyến, khâu giám sát sau cấp phép vẫn là mắt xích cốt lõi. Việc tăng cường nhân lực, ngân sách cho địa phương nhằm đẩy mạnh hậu kiểm là yêu cầu cấp thiết để ngăn chặn thực phẩm giả và gian lận thương mại trên không gian số.
