Với những đặc thù về địa hình và điều kiện tự nhiên, tỉnh Điện Biên đã được lựa chọn làm nơi triển khai mô hình thử nghiệm kinh tế thiết bị bay không người lái (UAV), hứa hẹn mở ra hướng phát triển mới cho vùng miền núi.
Vào cuối tháng 6 vừa qua, chính quyền tỉnh Điện Biên đã chính thức thông qua Đề án sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) nhằm phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Đây là thành quả của quá trình hợp tác gần nửa năm giữa địa phương với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Quốc phòng, cùng sự tham gia của Vietnam Post và FPT.
Dự án này dự kiến thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay để kiểm chứng, với mục tiêu xác minh hiệu quả của 3-5 mô hình ứng dụng UAV tiêu biểu. Kỳ vọng của đề án là cắt giảm 20-30% về thời gian hoặc chi phí khi so sánh với các phương pháp thông thường.
Tại sao chọn Điện Biên?
Tại cuộc họp báo định kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ diễn ra ngày 31/7, ông Nguyễn Văn Thuật - Phó vụ trưởng Kinh tế số và xã hội số - khẳng định việc chọn Điện Biên không hề mang tính ngẫu nhiên. Địa phương này sở hữu địa hình miền núi phức tạp với nhiều khu vực bị chia cắt, dẫn đến chi phí vận chuyển cao và khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa cũng như vật tư phục vụ sản xuất tại vùng sâu vùng xa.
Bên cạnh đó, Điện Biên có vị trí chiến lược với đường biên giới kéo dài tiếp giáp với Lào và Trung Quốc, cùng diện tích rừng rộng lớn. Điều này tạo ra nhu cầu thường xuyên về giám sát tài nguyên, công tác phòng cháy chữa cháy rừng, cứu hộ cứu nạn và ứng phó với thiên tai.
"Tất cả những thách thức này đều có thể được giải quyết hiệu quả hơn thông qua công nghệ không gian tầm thấp, tạo ra sự khác biệt đáng kể so với các phương thức quản lý cũ," ông Thuật nhấn mạnh.
Quy trình chuẩn bị kỹ lưỡng
Các bên liên quan đã tiến hành khảo sát trực tiếp tại địa phương, đánh giá chi tiết về địa hình cũng như nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, họ cũng phân tích kỹ các yếu tố liên quan đến quốc phòng, an ninh, an toàn bay và những rủi ro tiềm ẩn. Dựa trên những đánh giá này, khu vực thử nghiệm, hành lang bay, các lĩnh vực ứng dụng và cơ chế phối hợp liên ngành đã được thiết lập theo nguyên tắc "vừa khuyến khích đổi mới, vừa quản lý chặt chẽ rủi ro".
Ba nhóm ứng dụng trọng tâm
Đề án sandbox phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Điện Biên tập trung vào ba nhóm ứng dụng chính:
Trong lĩnh vực nông nghiệp: UAV sẽ được triển khai cho các hoạt động như gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, theo dõi mùa vụ, vận chuyển vật tư cũng như nông sản sau khi thu hoạch.
Đối với logistics: Các thiết bị bay không người lái sẽ đảm nhận việc vận chuyển thuốc men, vật tư y tế, bệnh phẩm và các hàng hóa thiết yếu đến những vùng hẻo lánh.
Nhóm ứng dụng cuối cùng: Tập trung vào việc lập bản đồ số, giám sát địa hình, quản lý rừng và tài nguyên, cảnh báo thiên tai và hỗ trợ các dịch vụ công.
Cơ chế miễn trừ linh hoạt cho doanh nghiệp
Mô hình sandbox tại Điện Biên cho phép áp dụng cơ chế miễn trừ có kiểm soát, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là những đơn vị sản xuất UAV trong nước, có cơ hội nghiên cứu và hoàn thiện công nghệ trong môi trường thực tế.
Cụ thể, doanh nghiệp có thể được miễn trừ hoặc áp dụng linh hoạt với hai điều kiện bay tối thiểu, giảm 60 trong tổng số 69 yêu cầu liên quan đến thử nghiệm, đánh giá tần số, tương thích điện từ, khả năng chống nhiễu điện tử và một số tiêu chuẩn chất lượng khác.
Bước đi tiên phong và tầm nhìn toàn cầu
Ông Thuật cho biết Điện Biên là tỉnh tiên phong trong việc xây dựng cơ chế sandbox về công nghệ số. Những kết quả đạt được sẽ trở thành tài liệu tham khảo quan trọng để hoàn thiện chính sách quốc gia về phát triển kinh tế không gian tầm thấp.
Theo ông, kinh tế không gian tầm thấp đang trở thành động lực tăng trưởng mới trên toàn cầu. Trung Quốc đã coi đây là ngành kinh tế có tầm chiến lược. Trong khi đó, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều quốc gia châu Âu cũng đang thử nghiệm các mô hình dịch vụ mới dựa trên phương tiện bay tầm thấp.
Những quốc gia này không chỉ đầu tư phát triển phương tiện bay mà còn xây dựng cả hệ sinh thái công nghiệp và dịch vụ. "UAV chỉ là công cụ, giá trị kinh tế thực sự nằm ở hệ sinh thái công nghệ, dữ liệu và các dịch vụ đi kèm," ông Thuật giải thích, đồng thời nhấn mạnh đây cũng chính là hướng tiếp cận của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc nghiên cứu phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam.
Cơ chế pháp lý đã sẵn sàng
Tại buổi họp báo, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương của Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá cao sandbox tại Điện Biên, cho rằng đây là bằng chứng cho thấy quy định pháp luật về thử nghiệm các mô hình mới đã được hoàn thiện, kể cả với lĩnh vực phức tạp như UAV. "Khung pháp lý đã đầy đủ, điều quan trọng bây giờ là triển khai thực thi," ông khẳng định.
